boos op je baas

Als je boos bent – wat doe je dan?

Introductie [1] - boosheid transformeren

Op het moment dat je boos bent kan een heel scala aan gevoelens en gedachten in je lichaam op komen. Onder je woede woelt van alles, gedachten tuimelen door je hoofd en vaak komen er ook allerlei fysieke gevoelens op: je bloed gaat sneller stromen allerlei hormonen doen hun werk. Je bent klaar voor actie, in principe voor een fysieke aanval. En in deze maatschappij kan dat (gelukkig) niet meer (wat niet wil zeggen dat het niet gebeurt), maar de neiging en mogelijkheid tot een ‘verbale’ aanval, of een harder stemgeluid is er wel. Met alle risico’s van dien voor de verbinding die je hebt met de mensen met wie je werkt en om wie je geeft. Dit werkt vaak niet zo lekker in je relaties. Maar hoe dan wel? Je kunt boosheid transformeren en gebruiken om bij jezelf 'thuis' te komen, en helder te krijgen wat er voor jou echt belangrijk is en daar voor te gaan staan.

Boos zijn en boos uiten of boos inslikken

Er is een verschil tussen boos zijn en je boosheid uiten. Veelal is er een trigger (bijvoorbeeld je partner of je baas doet iets zoals negeren of je in de rede vallen). Dan wordt de emotie getriggerd, maar dan kan hij er op verschillende manieren uit komen. Je hebt mensen die dan boosheid direct uiten en er zijn er ook die het inslikken. Als woede ingeslikt wordt dan kan deze via andere manieren als het ware laten ‘doorlekken’. Dit kan bijvoorbeeld zijn dat iemand een beetje bits wordt, of later na het incident iets stekeligs doet. Hoe dan ook ik hoop dat hiermee helder wordt dat er een verschil is tussen de emotie woede die getriggerd wordt, en wat je er mee doet (uiten of niet). Het is alleen niet zo simpel om er voor te zorgen dat je ‘voorkeursmodus’ (wat je nu gewend bent te doen: niet uiten of wel uiten) niet de baas is. Dit is precies waar bewuste ontwikkeling en emotiewerk vruchten af kunnen werpen!

De ordentelijke jaren 50 (woede onderdrukt); de bevrijding van de jaren 60 (we mogen weer voelen!)

We leven onze gevoelens meer dan onze (groot) ouders, omdat we in een tijd leven waarin gevoelens belangrijker zijn dan bij de generatie die in de jaren 50 opgroeide of daar voor. Toen ging het vooral om inpassen in de maatschappij en kijken of je naar een hogere sociale klasse kon. De bevrijding daarvan in de jaren 60 en 70 betekent wel dat nu gevoelens meer aan de oppervlakte komen. Dit is een stap vooruit ten opzichte van de jaren 50 waarin dit alles onderdrukt werd. Omdat we nu dus leven in een tijd waarin ‘ik voel dus ik ben’ zo  mogelijk nog belangrijker is dan ‘ik denk dus ik ben’ van Descartes, zien we de emotie woede ook meer naar buiten komen. Hoera voor deze voortuitgang, en tja… nu moeten we er ook iets mee…

De Apenheul: Woede als regelmechanisme

Als je naar de Apenheul gaat dan zie je hoe dit bij de apen gaat. Een aap leeft in principe zijn emoties waaronder woede direct uit. Dus als woede op komt wordt het direct geleefd: een aap pakt een banaan anger managementaf van een andere aap en krijgt direct uitgeleefde woede terug. Alleen als een andere aap hoger in de hiërarchie staat, dan neemt de angst het over en gaat de woede niet direct naar de veroorzaker, maar naar een aap lager in de hiërarchie. Woede ontstaat op de apenheul omdat er iets niet in balans is: voor de aap in het voorbeeld hierboven waarvan de banaan wordt afgepakt. Een andere aap is een grens over gegaan en de emotie woede wordt getriggerd. De gehele apentroep is in rep en roer, tot met de emotie woede de balans weer hersteld is. Dit kan zijn doordat het uitgevochten is en de hiërarchie verandert, of doordat deze bevestigd is. Hoe het ook zij, de rust keert weder. Bij deze primaten is dit regelmechanisme onbewust aanwezig. Wij mensen (…ook primaten) hebben het ook en kunnen er aanvullend bewustzijn op laten schijnen. Hoe werkt dat?

Woede afgeleerd

In de fase dat wij als individu zelf in een nog wat meer impulsief groeistadium waren (tot 3-4 jaar oud), was woede heel helder en onverkort in ons aanwezig. We noemen dat ook wel pre-cultureel. Een kind dat nog niet ‘opgevoed’ is zodanig dat het in onze cultuur kan meedraaien, zal ook zijn woede ongefilterd uiten. Iedereen die wel eens een kind in de supermarkt heeft gezien dat iets uit een schap wil, of op zo’n bewegende dolfijn of vliegtuigapparaat ‘moet’, weet wat ik bedoel: het kind gilt het uit, rood aanlopend van woede. Het maakt niets uit dat papa twee keer zo groot is. Het kind wil dit snoepje of dat apparaat; en wel nu! Het kind kan die woede niet onderdrukken. Dit wordt echter afgeleerd, het kind wordt als het ware in de cultuur geduwd. En daarmee is het ervaren van de emotie woede vaak onderdrukt. Dit is tot op zekere hoogte vrijwel onontkoombaar en op zich ook niet verkeerd. Als iedereen ongebreideld als volwassene zijn woede uitleeft dan leven we in complete chaos. Maar wat er helaas ook gebeurt is dat we afleren te gaan staan voor wat we zelf willen, en daar op gegeven moment ook het contact mee kwijt raken. En tegelijk verschuiven weg van wat we zelf verlangen steeds meer naar wat anderen van ons verwachten. De functie van woede gaat voor ons verloren. De functie om grenzen aan te geven en te gaan staan voor wat we willen. Het kan ook anders gaan, dat een kind in verzet gaat en juist tegen alles in gaat. Dan is woede ook niet vrij.

Rol van ouders

Voor de ouders is het overigens ook niet eenvoudig. Hoe ga je hier nu goed mee om. De meeste ouders die in een supermarkt met hun boze kind geconfronteerd worden willen dat het zo snel mogelijk ophoudt. Wat voor het kind het best zou zijn is dat de ouder aanwezig blijft bij de woede van het kind, en tegelijk (als dat klopt) blijft bij dat het niet krijgt wat het wil. Alleen dit is een hoge optie, en de meeste ouders doen er alles aan dat kinderen stoppen met het uiten van woede, mijn ouders in ieder geval wel. Mogelijk uit schaamte of voor hun eigen rust.

Als je woede niet ervaart is het dan weg?

De emotie boosheid of woede is in ons allen in geprogrammeerd (net als bij de andere primaten 😊) en is als je er niet bewust van bent latent aanwezig. Als je hem negeert dan functioneert hij alleen niet meer effectief. Je raakt de informatie die in de woede zit kwijt, en de emotie onderdrukken kost je ook een hoop energie. Energie die je in kunt zetten voor dat wat voor jou belangrijk is.

Ik ben niet boos!

Het is waarschijnlijk wel herkenbaar dat je soms zegt dat je niet boos bent, maar het duidelijk wel bent. Ik heb mezelf wel eens ‘betrapt’ op dat ik net even te hard zei ‘Ik ben niet boos!’. Dit zie je wel vaker en is in zekere zin wel komisch omdat iedereen om je heen wel ziet dat wat je zegt niet helemaal congruentwoede naar je baas is met je non-verbale gedrag. Dit heeft er mee te maken dat het een emotie is die we liever niet laten zien en graag ‘onder controle’ houden. Door dit te doen ontzeggen we ons de functie van de emotie woede, die ons net als alle andere emoties iets te vertellen heeft. Vaak gaat het om grenzen die overschreden worden, en daar binnen om waarden van ons die met voeten getreden worden. We ontzeggen onszelf als het ware de dashboardlampjes om te sturen. En nog belangrijker, de emotie woede kan ons ook weer terug brengen bij wie we op een dieper niveau zijn!

Hoe kan je de functie van woede weer herstellen?

Hoe krijg je woede nu weer ‘aan de praat’ zodat de functie van woede hersteld wordt en het regelmechanisme weer werkt voor je? Hiermee krijg je weer toegang tot de informatie die de emotie je wil vertellen. Daar bovenop krijg je de persoonlijke kracht of power tot je beschikking, die samen gaat met het vrij komen van woede. Die kan je dan op een zinvolle manier inzetten, in plaats van het ofwel direct onbewust uit te leven, ofwel te onderdrukken. Het risico van woede als deze vast komt te zitten is dat je gefrustreerd in het leven staat. Dit kan leiden tot klagen over van alles en nog wat. Tevens zet je op fysiek niveau je lichaam vast, door bepaalde spierspanningen. Dit kan er toe leiden dat je lichaam daar last van krijgt door blessures of op termijn potentieel zelfs ziektes. Met andere woorden, je wilt om vele redenen dat woede weer vrij stroomt.

Er zijn drie manieren om dit te doen: de hete benadering, de warme benadering en de koele benadering.

Benadering 1: de hete benadering – uitleven (niet in contact met de persoon die het tiggert)

We kunnen woede meer ervaren in onszelf allereerst door te starten met wat is gaan heten Emotioneel LichaamsWerk (ELW). Deze benadering is in gang gezet op basis van het werk van Wilhelm Reich en Alexander Löwen. Door diverse oefeningen wordt de emotie die in ons lichaam is vastgezet vrij(er) gemaakt. De emoties die vast zijn gezet, leiden er vaak ook toe dat ons lichaam in een bepaalde houding terecht komt als gevolg van bepaalde spierspanningen zoals gezegd. Dit noemen we ook wel het lichaamspantser. Dit lichaamspantser kunnen we dus losser maken met ELW, en dat leidt er toe dat ook ons voelen en daarmee ons denken verandert. Dit is natuurlijk fantastisch dat dit zo kan! Specifiek voor de emotie woede komt deze meer vrij en komt ook de energie tot onze beschikking van de woede, en ook de energie die we gebruiken om hem te onderdrukken! Dus dat is dubbele winst. Daarnaast wordt ook de informatie die besloten ligt in de emotie losser te liggen.

Naast ELW, of beter nog, aanvullend daarop is het ook mogelijk woede te ontladen. In een ontladingssessie gaan we vol de woede uiten ook fysiek en gebruiken we wat het op dit moment dangelukkig yes blij energiek energie ook maar is waar je boos of geïrriteerd over bent: een collega die niet luistert, een partner die ontrouw is, een kind dat afstand neemt, wat het ook is. Mensen reageren vaak steeds op dezelfde manier (boosheid uiten of boosheid onderdrukken – zie hierboven) en ‘de ander’ die de boosheid in je triggert, reageert daar weer op zijn of haar manier op – vaak ook steeds dezelfde response of een beperkte variatie. Dit is potentieel een vicieuze cirkel die ernstige gevolgen kan hebben voor kwaliteit van je relaties en op termijn kan leiden tot het verbreken er van; want ja, hoe leuk is het nog!? Een ontladingssessie kan dit doorbreken en enorm bevrijdend zijn. Het kan heel veel informatie opleveren over waar de betreffende irritatie of boosheid in jou nu werkelijk over gaat. Vrijwel altijd komt er een waarde in je omhoog die geweld gedaan wordt, en waar dus iemand voor jou ook een grens over is gegaan. En veelal komt er ook een kwetsing uit het verleden naar boven. Alleen al door dit te onderscheiden kan je vervolgens je intelligentie in zetten door te kijken wat er nodig is in de betreffende situatie waarin je irritatie of boosheid getriggerd werd. Zo kan je komen tot een geïnformeerde doordachte response, in plaats van je automatische neiging te volgen als de emotie woede getriggerd wordt. Daarnaast doet zo’n sessie nog iets anders, je kunt weer (gemakkelijker) gaan staan voor wat voor jou van waarde is en je krijgt toegang tot de emoties die weer onder de woede zitten.

Benadering 2: de warme benadering - Noch uitleven noch onderdrukken

Bij deze benadering ‘houdt’ je de emotie. Daarbij wordt de energie die de woede of boosheid in je oproept niet naar buiten gebracht, en ook niet onderdrukt, maar je blijft volledig er bij aanwezig. Hiervoor wordt de ‘containment’ houding gebruikt, waarin de energie optimaal in je lichaam kan rondstromen. Dan her-informeer je feitelijk je lichaam en je bewustzijn dat de emotie helemaal prima is om te ervaren en ook dat je er niet direct iets mee hoeft. Via deze methode kan je dan vervolgens weer helemaal jezelf in je kracht ervaren! Dit is wellicht lastig te geloven als je het niet ervaren hebt. Via deze methode kan je dus door letterlijk niets met de emotie te doen, anders dan er bij aanwezig zijn, jezelf weer hervinden! Jezelf hervinden heet ook wel thuis komen bij jezelf of contact hebben met wie je op een dieper niveau bent. En dan als je daar weer bent, kan je je afvragen: wat is hier nu een wijze response. Dan heb je dus de reactieve keten die kan ontstaan als woede op woede reageert (met partner, baas of collega) doorbroken. En het mooie is als één iemand in zo’n keten zich anders opstelt, dan werkt dat door in de gehele keten, en wordt ook de vicieuze cirkel zoals hierboven beschreven doorbroken. Je hervindt je werkelijke autonomie en de verbinding wordt hersteld. Zo heeft het regelmechanisme effectief gewerkt. Het kan natuurlijk ook dat je op basis van de informatie die op komt niet verder wilt met iemand, ook dan heeft het regelmechanisme gewerkt. Het is echter een bewuste geïnformeerde keuze, niet een onbewust uitleven van op woede gebaseerde impulsen.

Benadering 3: de koele methode – woede ervaren in puur bewustzijn

Deze methode is gebaseerd op de wijze waarop Zenmeester Jun Po naar emoties keek. Hij zegt elke keer vol overtuiging; ‘Niemand heeft mij ooit boos gemaakt’. En als je dan vraagt: ‘huh?’ Dan zegt hij: ‘Dat doe ik zelf’. Dat klinkt in eerste instantie wellicht frustrerend: ….maar hij…of zij…..! (Of zoals kinderen vaak zeggen: maar hij begon!). Ook bij de koele methode gaat het er om je woede te leren verstaan als informatie, naast energie. Daarna kan je alsnog de energie van boosheid gebruiken om een interventie te plegen, op basis van de opgekomen informatie. Deze derde benadering is echter minder gemakkelijk jezelf eigen te maken: het vergt dat je een meditatie practice hebt. Anders heb je boosheid al uitgeleefd of onderdrukt voordat je het weet, direct als woede getriggerd wordt. De methode vraagt dat je door hebt dat woede getriggerd wordt. Vervolgens dat je je ‘staat van zijn’, verlegt naar ZenMind ofwel samenvalt met jezelf op transmentaal niveau (voorbij het normale dagdagelijkse bewustzijn vooral gericht op denken en voelen). Een andere manier van dit zeggen is dat je woede ontvangt in puur bewustzijn.

Vervolgens kan je dan woede uiteenrafelen in drie elementen, ook weer volgens Zenmeester Jun Po:

  1. Betrokkenheid: je wordt pas echt boos als je echt betrokken bent. Daarom kan je partner je vaak ook heftiger triggeren dan een willekeurige voorbijganger. Meestal houd je van je partner ook al kan je dat zeker als woede op speelt even kwijt zijn.
  2. Angst: Er speelt ook een zekere mate van angst bij. Bij je partner kan de angst zijn dat het uit elkaar valt, bijvoorbeeld.
  3. Verdriet: ergens zit er onder woede ook verdriet. Of een beetje, of heel veel.

Als je je woede hebt kunnen analyseren in waar je betrokkenheid op ziet, waar je angst op ziet en waar je verdriet over gaat, dan kan je een ‘geïnformeerde’ response formuleren. De verlichte kant van de energie van woede is dat het resulteert in een staat van helderheid. Dit betekent op zich niet dat je alles in een keer helder ziet, maar wel dat je zelf in een staat van helderheid verkeert.

Ik geeft een voorbeeld van mezelf om dit te verhelderen: in een relatie werd ik getriggerd doordat mijn (ex)vriendin boos op mij werd. De neiging was om ook boos te worden omdat ik ‘al zo veel voor haar gedaan had’. Door de koele methode te gebruiken en de woede te bekijken kon ik zien dat ik betrokken was op haar, dat de angst was dat we uit elkaar zouden gaan en dat ik iets niet goed gedaan had voor haar. Het verdriet zat er op dat we weer zo tegenover elkaar stonden, en ook dat ik het kennelijk niet ‘goed’ deed. OK, op basis van deze analyse kon ik (…in het beste geval 😊) de vraag stellen: ik zie dat je boos bent, wat raakt je zo? Als me dit lukte hadden we een totaal andere avond, dan wanneer ik reactief mijn eigen woede leefde. Het kan natuurlijk ook dat je op basis van de informatie die je vond een grens moet stellen. Het lastige hierbij is dat je tevoren niet kunt weten wat je te doen staat omdat je je gebruikelijke reactie niet leeft. Je acteert dan op basis van het stellen van de wijsheid vraag: wat is hier nu aan de orde….? En dan kan het dat er een antwoord op komt.

Woede voelen is een goede zaak?

Mijn antwoord hierop is dus duidelijk: Ja! Woede voelen is zeer zinvol, en woede onbewust uiten of (af)reageren kan schadelijk zijn voor jezelf en je verbinding met je mede mens. De woede voelen en je informatie er uit te halen, meer samenvallen met jezelf en je eigen power en autonomie voelen…dat zijn wezenlijke zaken voor een mens. Dan ben je meer jezelf.

Meer jezelf is meer levensgeluk

Als je meer jezelf bent dan ken je meer levensgeluk. De belangrijkste boodschap die ik heb voor professionals en managers in grote bedrijven (corporates), banken of overheidsinstellingen, is dat we blij op je werkvaak een externe oriëntatie hebben: wat verwachten anderen van ons? Zaken zoals bijvoorbeeld: het project moet goed en tijdig af. Voldoende projecten of zaken goed afronden betekent promotie of waardering. Hier is allemaal niets mis mee, alleen als dit gaat zonder bij jezelf te blijven, dan is er een risico dat je burn-out raakt of overspannen, of dat de lol er op een gegeven moment vanaf is. Als je jezelf kwijt raakt, geen grenzen stelt, of over iedereens grenzen heen dendert dan is geluk lastig. Zelfs als je succes hebt, is het niet per se vervullend als je je niet wijdt aan iets dat in je hart leeft. Woede helpt je je eigen grenzen te onderkennen en te stellen. En woede ervaren betekent ook dat je beter de grenzen van anderen onderkent. Tevens kan je je eigen power en autonomie ervaren.

Meer jezelf betekent twee dingen: de grote levensvragen!

Meer jezelf zijn valt uiteen in twee aspecten: wie ben ik, en waarvoor ben ik hier? De eerste vraag gaat over jezelf in statische zin: hoe werkt het in mij voor wat betreft het domein van denken, voelen en doen. Dit is het domein waarin woede je veel te vertellen heeft. En de tweede vraag gaat over wat leeft er in mijn hart. En dit kan je dus ontdekken door het geheel van automatische responses op triggers meer en meer te ontspannen, zodat je toegang hebt tot wie je op een dieper niveau bent. Dit heet wel het transmentale of transpersoonlijke domein. Van hieruit heb je toegang tot het beste antwoord op wat er in je hart leeft. Je kunt heel succesvol zijn, en veel geld verdienen en als het doel dat je dient niet in je hart leeft, dan kan dat de verklaring zijn waarom je er niet op een vervullende manier gelukkig van wordt. Ik heb dit zelf in ieder geval zo ervaren. Je kunt zeker gelukkig worden van een mooie vakantie doordat je meer verdient, en ook van een mooie auto. Alleen in mijn ervaring ligt levensgeluk verscholen in je inzetten voor datgene wat voor jou wezenlijk en waardevol is.

Actie

Als je helemaal tot hier doorgedrongen bent in dit artikel, dan ben je waarschijnlijk werkelijk geinteresseerd in transformatie. Hiervoor heb ik een coachtraject transformatie boosheid opgezet, dat speciaal er op gericht is woede te transformeren. Neem contact op via:

[1] Dit artikel is mede geïnspireerd op werken van Mauk Pieper, Senior Teacher van de Omega Levensschool

Reactie plaatsen